Share
Shko poshtë
Anabel
Anabel
Fondatore Forumi
Fondatore Forumi
 <b>Gjinia</b> Gjinia : Female
<b>Shteti</b> Shteti : Greece
<b>Postime</b> Postime : 88355
<b>Anetaresuar</b> Anetaresuar : 22/01/2010
http://www.engjujtshqiptare.com/

default Rakia, historia e zbulimit dhe distilimit te saj

prej Sun 23 Dec 2012 - 21:07
Arabët janë zbuluesit e mënyrës së destilimit të alkoolit; thonë se edhe sot, ata janë më të mirët e nxjerrjes së zjarrit që rrjedh. E cila, pra, është dhurata më e madhe që i kanë dhënë botës vendet islame? Besimi te Kur’ani – thonë myslimanët pa menduar gjatë, ndërsa disa do të shtonin edhe gjuhën e tij arabike.

Mirëpo, mbase, trashëgimia më e përhapur nga civilizimi islam nuk janë pikërisht shkrimet e shenjta, por arti mëkatar i distilimit të alkoolit. Trashëgimia e madhe e civilizimit islam e shpërndau artin e distilimit anembanë globit, madje, në vendet islame, edhe sot e kësaj dite, përgatitet alkooli më i mirë në gjithë botën.

Megjithëse gëzimet e pijeve të fermentuara janë shijuar që tek njerëzit e shpellave, alkooli natyral që përmbajnë verërat primitive dhe birrërat nuk duhet t’i kenë kaluar 16 %.

Fare herët, Kina e hershme dhe Egjipti, në të njëjtën kohë, zbuluan teknikën e distilimit e cila mundet, po të jetë aplikuar në birrën e atëhershme, duhet ta ketë rritur fortësirën e saj. Më vonë, ka qenë Aristoteli që ka përshkruar rrugën se si përftohet ujët e freskët prej avujve të ujit të kripur të detit. Romakët distiluan terpentinën nga vaji i pishës. Më vonë, ishin dy zonja nga Aleksandria, Maria çifute dhe Hypatia që, në shekujt e parë pas Krishtit, shpikën mënyrën e ndarjes së lëngjeve duke i nxehur ata. Për më tepër, në atë kohë, bota e lashtë nuk duhet ta ketë shfrytëzuar pikat e ndryshme të vlimit alkoolit dhe ujit, për të përftuar nga vera e hollë pije më të forta (mendohet nga disa historianë që indianët, me anën e kësaj metode, përgatisnin birrë të fortë në atë kohë, rreth vitit 800 para Krishtit).

Kërkohet një shpjegim mbi faktin se alkooli, kur distilohet nga pijet e fermentuara, përmban zakonisht gjurmë të metanolit të helmët. Meqenëse metanoli avullon në temperaturë më të ulët nga etanoli që pihet, yçkla është me hedhë tej pjesën e parë të çfarëdo distilimi. Mjerisht, kushedi se sa pijetarë kanë vdekur përpara se arabët të përzgjidhnin teknikën. Ka të ngjarë që, shkenca e flluskimit ngeli në vend për disa vite prej perandorit romak Diokleciani, i cili dekretoi djegien e dorëshkrimeve alkimiste në vitin 229 pas Krishtit, nga frika se, zbulimet prej tyre, do ta zhvleftësonin monedhën e tij.

Djegia e librave nuk qe plotësisht e suksesshme. Shkenca mesjetare arabe, i kushtoi vëmendje punës që kishin arritur grekët, siç presupozon në vetvete fjala alkimist, (ishte përcaktimi arab “Aladded”, në vend të “Kimia” që ishte në Greqinë e lashtë, i cili i referohet shkencës magjike në tokën e zezë të Kemetit, që do të thotë Egjipt).

Me saktësi të plotë, kur dhe nga kush është perfeksionuar distilimi i alkoolit, ende nuk dihet. Disa mendojnë se mbase murgjit egjiptianë e kanë njohur këtë metodë në shekullin 6. Disa e faturojnë tezën e tyre drejt armenëve. Ende nuk ka ndonjë evidencë konkluduese për ndonjë teori tjetër. Ajo çfarë dihet është se, andej nga shekulli 9, autorë arabë, si Xhabir bin Hajan, një polimatematikan iraken i njohur veçanërisht për përpunimet në shkencën e “al – jabr” apo “algjebër”, kanë përshkruar “avujt flakërues” në grykërat e enëve me verë të nxehtë.

Bashkëkohësi i Xhabir bin Hajan, poeti legjendar dhe sarahoshi i përmendur Abu Navas, që ka vdekur në vitin 815 pas Krishtit, ka qenë më pak i matur. Në një ode poetike, që bën fjalë për një natë qejfi në njërën prej tavernave të Bagdadit, ai thërret t’i sjellin pije akoma më të fortë, ai e ka mbaruar se seancën e të pirës së asaj pije që e kish nxehur, “si një pishtar i mbërthyer mes brinjve”. Përshkrimi bën aluzion të hapur se ai ka pirë diçka që e ka trullosur, së paku verë.

Etimologjia e distilimit jep prova për origjinën e vet arabe. Fjala “alkool” vetë vjen nga fjala arabe “alkohl”, fjalë e përdorur nga alkimistët arabë për të përshkruar një substancë “Puro” ( kështu, fjala e njohur pije “puro”- “khamr”, e ka homologen e saj për pijet e fermentuara. Në arabisht majasë i thonë “khamira”.)

Alkooli është përgatitur në distileri apo në lambik. Fjala “lambik” është një tjetër fjalë alkimistësh që vjen nga arabët, e përafruar me fjalën greke “ambiks”, një lloj ene me grykë të lakuar. Një i tillë mjet është përdorur për marifetin në fjalë – për përgatitjen e “akua vitas” apo “eau de vie”. Emri i birrës së përshkruar në skenat e festimeve me të pira në përrallat mesjetare arabe “Të njëmijë e një netëve” është “ma al – hayat” apo “ujët e jetës”.

Është një surprizë e vështirë për t’u besuar, por rasti i parë i përdorimit të distilimit në Evropë, vjen nga Siçilia e shekullit 11. Vjen pikërisht nga periudha kur ishulli ka qenë nën zotërimin e Kalifit Fatimid të Kajros.

KJO DJERSA E ËMBËL E ARABISË

Ndërsa murgjit përkthenjës të shkencës arabe e përhapnin terminologjinë e nga veriu në jug, arti i përgatitjes së “verës djegse” u përhap nëpër Evropë si një dallgë trallisëse me brandi, uiski, shnapsi dhe vodkë. Në të njëjtën kohë, karvanet arabe transportonin një tjetër lëng të shtrydhur e përvëlues drejt lindjes. Ishte “arak”-u, apo si i thonin arabët tekstualisht – “araq” fjalës që shpreh djersën apo djersitjen. Kjo fjalë nuk i referohet efektit ngjitës të pirjes me fund të gotave përplot. Është saktësisht përmbajtja e procesit të distilimit. Kur një sasi vere apo brumi i fermentuar nxehet në një “alembic”, “araq” i i saj ka ende një rrugë të gjatë çurkërimesh përpara sesa të pikojë përjashta në formën e alkoolit që “ngrihet përpjetë”.

Në Mongoli, “araku“ presupozon një lloj pije të fortë që distilohet prej qumështit të fermentuar të pelave. Njihet përgatitja e tij që nga shekulli 14, siç edhe përshkruhet në një traktat kinez ardhja e në Mbretërinë e Mesit e këtij ekstrakti të ri të zjarrtë. Për Goanët, Sri Lankasit dhe Balinesët, e njëjta fjalë ka kuptimin e ujit të zjarrtë të përgatitur nga lëngësira e farave të kokosit në lulëzim. Tamilët e nxjerrin atë nga kallamsheqeri. Indonezianët nga vera prej orizi, kurse iranianët e etur – nga gjithçka që avullon nëpër pëllëmbët e tyre duke u kënaqur me kondensantin.

Pija kombëtare e në Turqi, Shqipëri dhe Bullgari është e njohur me emrin raki. Sudanezët e quajnë në versionin e tyre “aragi” dhe, pavarësisht nga fakti që qeveria, mbi bazën e fesë, e ka ndaluar atë me dekret, ndër shtëpia “aragi” vazhdon të pikojë që nga vera e vjetër apo brumi i sorghumit. Sauditët, fshehurazi, bëjnë edhe një pije tjetër që të vdes, me emra të ndryshëm, por, kjo pije pa leje që përgatitet konaqeve është më e sigurt sesa metanoli i hidhur i sapo tundur, nga i cili vdiqën para do kohësh njëmbëdhjetë festonjës të dëshpëruar në qytetin e shenjtë.

“ARAKU”? JO MË FOBI

Për arabë të ditëve të sotme, me “arak” kuptohet të rrëkëllyerit të anisës (Anisa është fara e anisës; ka formë vezake ,të valëzuar dhe aromatike nga e cila përgatitet edhe një ilaç për kardiakët, që quhet anisetta. Përdoret edhe në formë erëze gjatë gatimit. Vetë anisa hyn në familjen e karrotës (– shën.imi, R.L), një pije me bazë verën e cila përgatitet në gjithë lindjen arabe, që nga Bagdadi e deri në Bejrut. Tanimë ka prova shumë që flasin se, nën influencën e arabëve, të shijuarit e pijes së anisës është shtrirë nëpër vendet mesdhetare e më tej.

Rakia, që turqit e quajnë “qumësht luani” është shumë e afërt me origjinalin arab. Uzoja greke dhe kushërirat e saja më e forta “tsikoudia” dhe “tsipouro”, nuk janë gjë tjetër veçse arak aniseje, nganjëherë e përpunuar edhe me rrëshirë apo barëra të tjera.

“Sambuca” italiane është një version më i ëmbël që pihet pak e në formën e qerasjes, por pija më e preferuar lokale në zonën e Marsejës është mirfillazi arak, dhe pihet shpesh, si në origjinal, e holluar me ujë. Spanjollët kanë eksportuar në Amerikën latine shijen e tyre për kësi pijesh, “ojen” dhe “anisado” , të cilat njihen atje si “Columbia ‘s robust aguardiente anisado“.

Franca, patjetër që ka pasionet e saja për “pastis” in . Ajo gëlltit nga shurupi viskoz shifrën hutuese prej 75 milion litro në vit.

Kuptohet që ka mjaft ndryshim mes arakut të Levantinës dhe “pastis’ it. Mirëpo, specialistët shikojnë paksa ngjashmëri mes tyre, përvec faktit se janë, që të dyja, pije të forta, kanë shijen e anisës dhe zbardhin në mënyrë misterioze sapo i shton ujë. (Të zbardhurit shkaktohet nga përzierja e vajrave të anisës me alkoolin). Pastisi është i sheqertë dhe aromatik sipas barërave të ndryshme , përzier me esencë aniseje që importohet nga Indonezia. Me bazë alkoolike, kjo pije shitet lirë , si një gjë e distiluar tipikisht nga panxharsheqeri. Kjo konsumohet , me shumicë, si një aperativ pasdrekesh.

Nga ana tjetër, araku i vërtetë apo rakia, në kontrast të plotë me ‘të, ka vetëm dy përbërës – rrushin dhe farët e anisës mesdhetare. Ai nuk pihet as para e as pas buke, por duke ngrëne. Të holluarit e një porcioni arak me dy të tilla ujë, është ca më trullosëse sesa e njëjta sasi vere e fortë. Meqenëse araku ta qëron gurmazin më me efikasitet nga vera, ajo shoqërohet me një komponent perfekt që në Lindjen e Mesme e që quhet “meze”. “Meze” ja serviret në pjata të vogla dhe njëra pranë tjetrës, që përmbajnë gjëra me shije kontraste, si ullinj të hidhët, almonde të freskëta (“almondet” janë bimë të familjes së trëndafilit. I hahen farët. Gjethet e lulet e almondës ngjasojnë me ato të pjeshkës (- shën. imi, RL).), qepë a hudhra të sapo shkulura, djathë të dhirtë, mish qingji të prerë hollë dhe pulastrena të pjekur ngadalë të servirura me shurup shege.

Mirëpo, nga të gjithë, duhet veçuar rakia libaneze. Është më e mira, por ajo nuk është pija tradicionale libaneze. Për shumë, ai është një pasion; duhet nënvizuar se shumica e tij që konsumohet në vend, prodhohet jo në fabrikë, por nëpër shtëpi. Tipike, ta zëmë, është fshati Maronikë, në malet e rajonit të Kesrouanit, ku së paku dhjetë familje distilojnë rregullisht rakinë e tyre.

Eliaz Fadili pjekë 1000 shishe në vit raki vetëm si eksluzivitet të restorantit të familjes së tij, që është i vendosur në një pyll pishash përmbi qytetin Bikfaya. Ka shumë shpenzime, në kohë dhe në para, por rezultati, siç e tregojnë sytë e tij të shndritshëm, është për bereqavers. Për çdo shtator, zoti Fadil blenë dhjetë ton rrush të pjekur mirë ; rrush safi libanez, që, siç thotë ai, është varieteti stërgjyshor i “chardonnay”. Pasi e shtyp lehtë, zoti Fadil e lë rrushin tri javë të fermentohet në vozat që i mban në bodrumin e restorantit. Më pas, vera e freskët, kalon në enët prej bakri. Mjeti i punës, i blerë nga bakërpunuesit myslimanë në pazarin e Tripolit, duket pothuajse krejt si modelet analoge mesjetare.

Distilimin e parë, ai e heq; ka përbërje toksike dhe koncentrat të lartë shpirtoje. Me ujë të freskët, ai redukton përsëri nivelin e alkoolit,rregullon proporcionet, hedh anisën që e merr nga Hinehu, që është një fshat në pjerrinën siriane të Malit Hermon, dhe njomë buzët me pije,përpara se të nis ta pjekë edhe një herë.

I JEP PESËDHJETETRE GRADË

Jo si prodhuesit e tjerë bashkëkohorë të pijeve, si, ta zëmë, uiski, zoti Fadil nuk ndalon gjatë pjekjes së dytë. Ai vazhdon procesin e tij të distilimit për të tretën, madje, për të katërtën herë, duke mbledhur raki që, me ujin, përmban 53 gradë alkool, aq sa është edhe standardi i lejuar nga qeveria Libaneze.

Lëngu I qelibartë tani e ka radhën të mbyllet ndër vazo argjili, për së paku një vit. Vazot e mëdha, që ngjajnë me amforat romake, janë paksa poroze. Zoti Fadil tregon se gjatë atij distilimi të disahershëm, kur humbet edhe 15 përqind e rakisë gjatë avullimit, kostoja e një shisheje pije del dhjetë dollarë, pa vënë në llogari mundin e tij.

Kjo gjë shpjegon se përse rakia më e mirë libaneze është aq e shtrenjtë, edhe më e shtrenjtë sa pijet e importit. Konkurrenca, ndryshimet e vrullshme të jetës libaneze, kanë bërë që në Bejrut të mos gjendet sa herë do rakia, pasi edhe ka rënë shitja e saj. E njëjta gjë edhe në Greqi, ku uiski shitet më shumë nga uzoja. Mirëpo, këta vitet e fundit, ka nisur të kthehet vëmendja te pija tradicionale…

Në El Massaya, po ka mbroth të shpejtë një kantinë e ngritur nga dy vëllezër që janë kthyer nga milicia që gëlonte në luginën e Bekaas, pasi ndenjën jashtë Libanit, në perëndim, në kohën e luftës civile 1975 – 89. “Kryetari i bashkisë i ka thënë babait tim se djali yt është stërvitur për tjetër gjë, e tani dashka të bëjë alkool këtu”, thotë Sami Ghosn. “Më duhet të ngas makinën me kallash”. Sot, qilaret në El Massaya gëlojnë nga qindra amfora argjili përplot me raki. Në dyqanet përgjatë gjithë zonës, shishet blu me arak janë më të kërkuarat. Zoti Ghosn thotë se, herët apo vonë, pjesa tjetër e botës ka për t’i duartrokitur.

Në vendin tonë kanë qenë numëruar me gishtërinjtë e dorës mjeshtrit e destilimit të rakisë, më të mirët e të cilëve kanë qenë e janë edhe sot, në zonën malorë të Skraparit dhe në gjelbërinën përmetare. Ata e kanë sekretin e tyre në përzgjedhjen e rrushit, në fiksimin brilant të nisjes së destilimit dhe realizimin e tij pa u nxituar dhe jo me shumë zjarr.
Sikurse kanë nisur dhe nxitojnë të botojnë poezitë e veta të ndijimeve personale në masë, po ashtu, në masë, janë shtuar destiluesit e rakisë në Shqipëri. Edhe në zonën e Shkodrës, ku zakonisht rakia nxirrej 16 gradë, dhe atje nxjerrin raki 19 – 20 gradëshe, të cilën, rishtarët e rakisë nuk arrijnë të dallojnë diferencën e saj, me atë që bëjnë mjeshtrat skraparllinj dhe përmetarë.

Para islamizimit të tij, qyteti jordanez 5000 vjeçar para Krishtit - Irbid, apo si quhej në Greqinë antike, Arabella, ka qenë si vendi që prodhonte verën dhe rakinë më të shijshme në pellgun e Mesdheut. Me islamizimin e saj, banorët atje, artin e pjekjes së rakisë e avancuan në përgatitjen e vajit të ullirit.
Rakia, historia e zbulimit dhe distilimit te saj 18686d1356289285-rakia-historia-e-zbulimit-dhe-distilimit-te-saj-1355936122-rakia
Në Shqipërinë me popullatë 70 përqind myslimane – gjendje apo origjinë – rakia konsumohet në masë, megjithë pasojat e rënda që ka dhënë përdorimi i saj kohë pas kohe. Edhe mes nesh, zakonisht teprohet përdorimi i saj nga pjesa e pakulturuar e popullit apo edhe e disa pretendentëve për t’u bërë poetë, aktorë a këngëtarë duke mësuar më parë se mjeshtërinë e vargut, fjalës a këngës, atë të pirjes së rakisë.

Nisur nga pasojat shumë të dëmshme me teprimin e saj – ka njerëz që kanë vdekur gjatë përdorimit të rakisë, kanë bërë krime, kanë fyer, llapur dhe denigruar, shoferë që kanë vrarë e aksidentuar njerëz, etj – feja islame e ka ndaluar në mënyrë kategorike përdorimin e saj, duke e shpallur “pije haram”. Në “Kanunin e Lekë Dukagjinit”, në tre rastet e justifikimit të divorcimit automatik të gruas, krahas tradhtisë bashkëshortore – një; vrasjes së foshnjës së vet pas lindjes – dy, rasti i tretë është “kur “ajo” pi venë pa prezencën e të shoqit”.

Gjithsesi, edhe myslimanët besimtarë i kanë hyrë kohë pas kohe këtij mëkati – përdorimit të pijes haram – duke u lutur që, mes mëkateve që duhet t’u falë perëndia, le t’ua falë edhe këtë, përdorimin e asaj ”që të nxehë, si një pishtar i mbërthyer mes brinjve”./RIZA LAHI


Rakia, historia e zbulimit dhe distilimit te saj Engjuj17
Portali ~ Forumi ~ St@ff ~ Rregulloria Forumit

Keni paqartesi... Me kontakto ne PM
Mbrapsht në krye
Drejtat e ktij Forumit:
Ju nuk mund ti përgjigjeni temave të këtij forumi